Vetzuurprofiel van de RBC-membraan als venster op het dieet van de patiënt
18-09-2025
Achtergrond
Vetzuren zijn wijdverspreid in het dieet en zijn belangrijke bouwstoffen voor de celmembranen in het lichaam. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende klassen op basis van ketenlengte en de dubbele bindingen (aantal, positie en type). Deze klassen van vetzuren gaan gepaard met diverse gezondheidseffecten (Figuur 1).
Figuur 1: schematische weergave van verschillende categorieën vetzuren. Per soort is er een voedingsmiddel weergegeven als “type-voorbeeld”. Verzadigde vetzuren komen rijkelijk voor in boter (bv. palmitinezuur). Olijfolie is rijk aan omega-9 mono-onverzadigde vetzuren zoals oleïnezuur. Zalm is rijk aan het poly-onverzadigd omega-3 vetzuur docosahexaeenzuur (DHA). Mayonaise, zonnebloemolie en frituurolie zijn typisch rijk aan omega-6 poly-onverzadigde vetzuren. Ten slotte zijn industriële (“ultra verwerkte”) voedingsmiddelen rijk aan transvetzuren. De kleur geeft het gezondheidseffect weer. Groen is over het algemeen gunstig, geel wil zeggen “met mate”, rood is steeds ongezond. PUFA: poly-unsaturated fatty acids.
De vetzuursamenstelling van de RBC-membraan wordt bepaald door de vetzuursamenstelling van het dieet. Rode bloedcellen (RBC) leven gemiddeld 120 dagen en worden continue vernieuwd, hierdoor weerspiegelt de vetzuursamenstelling van de RBC-membraan het dieet van de patiënt in de voorbije 2 à 3 maanden (zie Figuur 2).
Figuur 2: de vetzuursamenstelling van de fosfolipiden in de RBC-membraan kan worden gemeten en weerspiegelt het dieet van de voorbije maanden.
Interpretatie
Het zogenaamde “Westers voedingspatroon” is typisch (te) rijk aan verzadigde vetten, transvetten en omega-6 poly-onverzadigde vetten. Deze samenstelling predisponeert voor een pro-inflammatoire en pro-oxidatieve toestand in het lichaam, die bijdraagt tot ontwikkeling van de typische “beschavingsziekten” zoals metabool syndroom, insulineresistentie, cardiovasculaire ziekte, psychische problemen (zoals angst en depressie) en zelfs dementie. De verhouding omega-6 tegenover omega-3 vetzuren kan beschouwd worden als een indicator van pro-inflammatoir versus anti-inflammatoir, die typisch richting omega-6 verschoven is bij een (ongezond) Westers dieet. Transvetten komen voor in industrieel vervaardigde voeding (“ultra verwerkte voeding”) en hebben de meest uitgesproken negatieve gezondheidseffecten.
Daarentegen zal een gezond dieet, met als goed bestudeerd voorbeeld het “Mediterraans dieet”, eerder rijk zijn aan omega-9 onverzadigde vetten (door veelvuldig gebruik van olijfolie en/of avocado) en omega-3 poly onverzadigde vetzuren (door het eten van vis) en is dit arm aan transvetzuren (door het eten van onverwerkte natuurproducten zoals volle granen, noten en zaden en weglaten van ultra verwerkte voeding).
Tijdens de zwangerschap en borstvoeding speelt het omega-3 vetzuur docosahexaeenzuur (DHA) een belangrijke rol bij de vorming van de hersenen van de foetus en baby. DHA speelt op latere leeftijd vermoedelijk ook een rol bij de preventie van cognitieve achteruitgang en dementie, vooral bij APOE4-dragers (zie voorgaande nieuwsbrief). Het omega-3 vetzuur eicosapentaeenzuur (EPA) is eerder anti-inflammatoir en cardioprotectief, alsook triglyceridenverlagend. Te veel omega-3 is echter ook mogelijk, bv. bij (overdreven) supplementatie (Figuur 3).
Figuur 3: stukje uit een visueel rapport ter illustratie. Deze persoon heeft verhoogde omega-3 waarden door supplementatie.
Praktisch
“Vetzurenprofiel RBC” kan aangevraagd worden via CyberLab (via eFORM, MedilabOnline en papier kan ook, dan dient dit wel manueel bijgeschreven te worden). Het staaltype is EDTA volbloed. Liefst wordt er een extra EDTA-buis afgenomen, omdat er vrij veel volume nodig is.
De resultaten zijn beschikbaar na enkele weken, de test wordt uitgevoerd door een partnerlabo (Labo Biomedics). De resultaten worden numeriek weergegeven in %, er wordt een PDF-rapport gemaakt met visuele weergave (Figuur 3). Ten slotte wordt er steeds een interpretatief besluit gegeven. Deze test is niet terugbetaald door het RIZIV (kostprijs is ongeveer €85).