Nieuwe formules voor eGFR bij speciale cases
16-05-2026
eGFR: een korte heropfrissing van de betekenis?
De nieren zijn vitale multifunctionele organen. De nierfunctie of glomerular filtration rate (GFR) wordt specifiek gedefinieerd als de filtercapaciteit ter hoogte van de glomeruli.(Figuur 1).
Figuur 1: Opbouw van de functionele eenheid van de nier, het nefron.
Het meten van de GFR (mGFR) is praktisch omslachtig en wordt vooral in een research context uitgevoerd. In routine wordt de GFR daarom typisch geschat (estimated GFR of eGFR) via mathematische formules die gebaseerd zijn op de serumconcentratie van creatinine. Deze maken gebruik van het feit dat creatinine in bloed typisch stijgt bij daling van de nierfunctie. Voor volwassen wordt tegenwoordig typisch de CKD-EPI formule gebruikt hiervoor, de opvolger van de oudere MDRD-formule.
Waarbij Screat = creatinine serumconcentratie in mg/dL, = 0.7 bij vrouwen, 0.9 bij mannen, α = -0.241 bij vrouwen, -0.302 bij mannen, ^ deze bewerking is alleen nodig bij vrouwen.
De beperkingen van creatinine-gebaseerde formules voor eGFR
De serumconcentratie van creatinine hangt echter niet alleen af van de nierfunctie. Andere belangrijke factoren die de creatinineconcentratie beïnvloeden zijn vooral de hoeveelheid spierweefsel en de leeftijd. In bepaalde populaties wordt de nierfunctie daarom onder- of overschat via de CKD-EPI formule.
Afwijkende spiermassa
De hoeveelheid spierweefsel correleert sterk met de serumconcentratie van creatinine, ongeacht de nierfunctie. Hierdoor zullen mensen met relatief meer spierweefsel voor hun leeftijd en geslacht, ondanks perfect werkende nieren, een gedaalde eGFR hebben door hun hogere baseline creatinine serumconcentratie.
Omgekeerd zal bij sarcopene patiënten de eGFR hoger zijn dan de werkelijke GFR omdat deze een lagere baseline creatinine concentratie hebben.
De nierfunctie wordt dus respectievelijk onderschat en overschat in deze twee populaties, wanneer gebruikt wordt gemaakt van creatinine-gebaseerde eGFR.
Kinderen
Een tweede speciale groep omvatten (jonge) kinderen (2-14 jaar). De klassieke MDRD- en CKD-EPI formules gelden voor volwassenen en zijn minder adequaat om de werkelijke nierfunctie in te schatten bij kinderen. In praktijk werd daarom meestal de gemodificeerde Schwartz formule gebruikt bij kinderen om eGFR te berekenen. Deze formule vereist echter de lengte van het kind en is daarom niet erg praktisch in de routine. Recent werd de European Kidney Function Consortium (EKFC)-formule gepubliceerd die voor kinderen kan gebruikt worden, deze vereist enkel serum creatinine en geen lengte.
Labo Maenhout/Medilab rapporteert nu ook nieuwe formules voor eGFR bij speciale cases
Afwijkende spiermassa
Om toch een correctere inschatting van de reële nierfunctie te kunnen maken bij mensen met afwijkende spiermassa, bestaan er formules om eGFR te berekenen onafhankelijk van creatinine concentratie, die in de plaats gebaseerd zijn op cystatine C.
Cystatine C wordt op een constante wijze geproduceerd door alle gekernde cellen in ons lichaam en is dus niet afhankelijk van spiermassa. Cystatine C wordt bepaald in serum (rode dop) en is aanvraagbaar via Cyberlab (Figuur 2). Cystatine C kost €25.8 voor de patiënt (niet terugbetaald tenzij na niertransplantatie of bij kinderen <3 jaar, art. 24 diagnoseregel 125).
Als Cystatine C aangevraagd is, zal naast de CKD-EPI eGFR ook de Cystatine C-gebaseerde eGFR gerapporteerd worden. Deze laatste zal bij bovenstaande personen een betere schatting zijn van de GFR ten opzichte van de CKD-EPI eGFR.
Kinderen
Bij kinderen tussen 2 en 14 jaar wordt vanaf nu automatisch een eGFR gebaseerd op de lengte-onafhankelijke EKFC-formule gerapporteerd bij een creatininebepaling, zonder bijkomende kost voor de patiënt.
Bij kinderen tussen 1 en 3 jaar wordt een Cystatine C-gebaseerde eGFR terugbetaald en is een eGFR op basis van Cystatine C (cf. hoger) ook een optie.