Hematurie: een niet zo vanzelfsprekende diagnose
26-01-2026
Wat is hematurie?
Hematurie wijst op de aanwezigheid van rode bloedcellen (RBC) in de urine (Figuur 1). Indien aanwezig, is het steeds aangewezen om de oorzaak van hematurie uit te klaren om zo een correct beleid voor de patiënt op te kunnen stellen.
Figuur 1: Hematurie wijst op RBC in de urine.
Differentieel diagnostisch kan hematurie het gevolg zijn van zowel urologische als nefrologische aandoeningen, waarbij de aanwezigheid van pijn en andere klinische symptomen relevant kunnen zijn om al of niet te sneller te denken aan een mogelijk onderliggende maligniteit (pijnloze macroscopische hematurie is maligniteit tot tegendeel bewezen).
In het laboratorium kan hematurie op verschillende manieren gedetecteerd worden: enerzijds via een urine teststrip (“dipstick”) en anderzijds via een urinesediment analyse. Bij de analyse van het urinesediment wordt er gezocht naar (intacte) RBC. Labo Maenhout/Medilab gebruiken hiervoor een flowcytometrische analysetechniek, al dan aangevuld met microscopisch nazicht (Figuur 2). Beide detectiemethoden zijn echter onderhevig aan vals-positieve alsook vals-negatieve resultaten, waardoor deze technieken soms tot discordante en/of foutieve resultaten kunnen leiden.
Figuur 2: Objectiveren van hematurie via urine teststrip (links) en/of urinesediment analyse (rechts).
Urinekleur is onvoldoende om hematurie te diagnosticeren
Hb kleurt de urine rood tot bruin waardoor een zuiver macroscopische inspectie door middel van de urinekleur een eenvoudige eerste inschatting kan geven over het al dan niet aanwezig zijn van hematurie. Macroscopische, of visueel zichtbare, hematurie komt ongeveer overeen met >0.5 mL bloed per liter urine (±2500 RBC/µL or 2.5 *109 RBC/L, Figuur 1).
Dat betekent echter dat afwezigheid van rode urine niet gelijk is aan afwezigheid van hematurie aangezien kleine hoeveelheden RBC in urine niet zullen leiden tot een zichtbare kleuromslag (dit is dan zgn. “microscopische hematurie”).
Daarnaast is een rood tot bruinige urinekleur niet bewijzend voor hematurie aangezien dit veroorzaakt kan worden door de aanwezigheid van pigment. In dat geval spreken we van pigmenturie. Pigmenturie kan worden veroorzaakt door, o.a., inname van bepaalde voedingsmiddelen, bepaalde medicatie en/of supplementen en door enkele (zeldzame) genetische aandoeningen. Tabel 1 vormt een samenvatting van de meest voor de hand liggende oorzaken van pigmenturie.
Tabel 1: Oorzaken van pigmenturie
|
Oorzaak pigmenturie |
Aanvullende informatie |
|
Voedingsproducten (vb: rode biet) |
Betacyanines zijn pigmenten die de urine paars tot dieprood kan verkleuren bij 10-14% van de bevolking na het consumeren van rode biet. |
|
Applicatie cosmetica (vb: lipstick) |
Inname van rode cosmetische kleurstoffen kan de urine verkleuren. |
|
Medicatie en supplementen |
Pigmenturie is, o.a., beschreven bij inname van vitamine B12, rifampicine, fenytoïne en na toediening van antiseptica die azo-sulfamide bevatten. |
|
(Genetische) aandoeningen |
Alkaptonurie en porfyrieën gaan gepaard met donkerkleurige urine. Daarnaast kan urine rood verkleuren ten gevolge van een geconjugeerde hyperbilirubinemie. |
Wanneer de urine teststrip en sediment analyse discordant zijn
Een laattijdige analyse van de urine resulteert in een negatief urinesediment (door lysis van de RBC), maar door het vrijgekomen Hb zal de teststrip positief zijn voor RBC. Indien afgenomen worden urinestalen daarom het best op koelkasttemperatuur bewaard en getransporteerd om de stabiliteit te garanderen.
Myoglobine in urine (ten gevolge rhabdomyolyse) kan een vals-positief resultaat geven voor hemoglobine op de urinestrip (zonder RBC op sedimentanalyse). Daartegenover kan vitamine C supplementatie (waarvan een groot deel in de urine terechtkomt) net een vals-negatief resultaat kan veroorzaken voor Hb op de teststrook.
Een urinesediment analyse kan soms vals-positieve resultaten geven indien er ook gistcellen aanwezig zijn.
Normaal gezien worden deze discordanties (positieve urinestick met negatief sediment of vice versa) uitgeklaard door microscopisch nazicht door de laborant, die dan nakijkt welke methode “correct” is.
Conclusie
Om hematurie zo betrouwbaar mogelijk te diagnosticeren is het van belang om de resultaten van zowel urinekleur, teststrip en sediment te combineren. Voor de differentiaal diagnose van hematurie (eenmaal aangetoond) wordt een aparte nieuwsbrief geschreven.
Bronnen: Joris Delanghe en Jan Van Elslande